พักหลังๆมานี่ผมมักจะมีปัญหากับวิชาเศรษฐศาสตร์อยู่อย่างหนึ่ง

เมื่อเวลาที่เราได้ยินคำว่า เศรษฐศาสตร์

หลายคนน่าจะนึกถึงอะไรประมาณนี้ใช่มะ ?

• GDP

• เงินเฟ้อ

• อัตราดอกเบี้ย

• กราฟ Supply Demand

• ตัวเลขเต็มหน้ากระดาษ

แล้วก็อาจมีอาจารย์สักคนยืนชี้กราฟอยู่หน้าห้อง

แต่พอผมเริ่มอ่าน เศรษฐศาสตร์ออสเตรีย ผมกลับเจออะไรบางอย่างที่แปลกกว่านั้น

มันเริ่มจากสิ่งที่ธรรมดามาก ๆ อย่างเช่นคำว่า

มนุษย์

มนุษย์ต้องการอะไร ?

มนุษย์จะเลือกอะไร ?

ทำไมเราถึงยอมแลกของที่เรามีกับของของคนอื่น ?

ราคาของแต่ละสิ่งนั้นมาจากไหน ?

แล้วคนเป็นล้าน ๆ คนที่แม่งไม่รู้จักกันเลย…

ร่วมมือสอดประสานการผลิตของทั้งเมืองเข้าด้วยกันได้ยังไง ?

ผมเลยอยากลองทำอะไรแบบเดิมๆ

แทนที่จะเริ่มจาก Definition ของคำศัพท์ต่างๆนั้น

เราลองสร้างเศรษฐศาสตร์ขึ้นมาจากคนธรรมดาคนหนึ่งกันก่อนดีกว่า

แล้วค่อยดูว่าสุดท้ายมันจะพาเราไปถึงไหน ?

---

1. เริ่มจากกาแฟหนึ่งแก้วก่อน

ผมสมมุติให้ตอนนี้เป็น 8 โมงเช้า แสงแดดกำลังสาดส่องมาเลย

ผมเพิ่งตื่นนอนใหม่ๆเลย

แล้วเมื่อคืนผมได้นอนแค่ 4 ชั่วโมงเอง

ตาจะปิดอยู่ละ

แล้วมีคนเอากาแฟมาให้ผมแก้วหนึ่ง

ผมอาจจะยอมจ่ายค่ากาแฟแก้วละ 100 บาท

โอเค ไม่มีปัญหา

แต่ถ้าคุณเอากาแฟแก้วเดียวกันมาให้ผมตอน 4 ทุ่ม

ผมอาจตอบว่า

เอ๊ะ….แต่เดี๋ยวก่อนนะ…

กาแฟก็กาแฟแก้วเดิม

เมล็ดกาแฟก็เมล็ดกาแฟเหมือนเดิม

ปริมาณก็มีปริมาณเท่าเดิม

และแน่นอนว่าต้นทุนก็เท่าเดิม

แล้วทำไมตอนเช้ามันมีค่า 100 บาทสำหรับผม ?

แต่ตอนกลางคืนอาจไม่มีค่าอะไรสำหรับผมเลย ?

นี่คือประตูบานแรกของ เศรษฐศาสตร์ออสเตรีย

Value ไม่ได้อยู่ในสิ่งของ

แต่มันอยู่ใน การประเมินของมนุษย์

มันมีบุคคลท่านหนึ่งที่ชื่อ Carl Menger – Principles of Economics ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้ก่อตั้ง Austrian School ได้อธิบายไว้ว่า มูลค่า นั้นมาจากความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งของกับความต้องการของมนุษย์ ที่สำคัญคือเขาไม่ได้มองว่าสิ่งของมีมูลค่าในตัวมันเอง

พูดง่าย ๆ เลยก็คือ

กาแฟไม่ได้เดินทางมาพร้อมป้ายราคาจากจักรวาลว่า

แต่ผู้คนต่างหากที่ให้คุณค่ากับมันในราคาเท่านี้ !

และคนคนเดิม…

ในเวลาที่ต่างกัน…

ก็ยังให้คุณค่ามันไม่เท่ากันอีกด้วย

นี่เรียกว่า

Subjective Value หรือ “คุณค่าจะเกิดขึ้นในหัวกระบาลของผู้รับฝั่งตรงข้าม”

---

2. ถ้า Value เป็น Subjective แล้วราคามาจากไหน?

ตรงนี้เริ่มสนุกละ (สนุกมึงคนเดียวสิ)

สมมุติว่าผมอยากได้กาแฟแก้วนึง

แล้วร้านขายกาแฟก็อยากได้เงินซะด้วยสิ

ในหัวผมได้ทำการเปรียบเทียบมูลค่าว่า

ในหัวของเจ้าของร้านกาแฟก็ได้ทำการเปรียบเทียบมูลค่าว่า

ทีนี้…ถ้าเราสองคนคิดเหมือนกันว่า

นี่ไง!!! อีตรงจุดนี้เนี่ยแหละ จึงเกิดการ Match กันเข้าให้ซะแล้ว

จริง ๆ แล้วไม่มีเหตุผลอะไรให้เราแลกกันด้วยซ้ำ

สิ่งที่ทำให้การแลกเปลี่ยนเกิดขึ้นคือ

เราสองคนให้คุณค่าของทั้งสองสิ่งไม่เหมือนกัน

ผมยอมเสียเงินเพื่อจะเอากาแฟ เพราะผมคิดว่าผมชงเองไม่เป็น ถึงจะชงเป็นก็แดกไม่ได้

ร้านยอมเสียกาแฟเพื่อจะเอาเงินของผม เพราะเขาคิดว่าหากไปขายขนมโตเกียวคงได้เงินน้อยกว่านี้

แล้วทั้งสองฝ่ายก็เดินออกจาก Transaction นั้นโดยคิดว่าตัวเองได้สิ่งที่ Match กับจิตใจของตนเองแล้ว

เชี่ย…

ตรงนี้ผมชอบมาก

เพราะคำว่าตลาด มันไม่ได้เกิดขึ้นเพราะคนทุกคน เห็นตรงกัน

ตลาดเกิดขึ้นได้เพราะคนเรา

เห็นไม่ตรงกัน

---

3. แล้วใครเป็นคนกำหนดราคา ?

งั้นร้านกาแฟตั้ง 10,000 บาทต่อแก้วได้ไหม ?

ได้สิ เอาเล๊ยยยยยย

มันก็ไม่ได้มีใครห้ามมันเขียนป้ายราคานินา

แต่คำถามถัดมาก็คือ

จะมีคนซื้อไหม?

ร้านหนึ่งอาจคิดว่ากาแฟควรจะขายที่ราคาแก้วละ 150 บาท

ลูกค้าอาจจะคิดว่ามันแพงไปสำหรับเขา

อีร้านข้าง ๆ อาจจะขายกาแฟแก้วละ 80 บาท

แต่รสชาติห่วยแตกหมาไม่แดก คนกินตายคนคายรอด

ส่วนอีกร้านนึงขายกาแฟแก้วละ 120 บาท

แต่คนต่อคิวยาวทุกเช้า

ซึ่งแน่นอนว่าไม่มีใครเลยสักคนที่รู้ว่า

ราคาที่ถูกต้องคือเท่าไร ไม่ว่าจะเป็นคนซื้อหรือคนขาย

มันค่อย ๆ ถูกค้นพบผ่านการกระทำของคนจำนวนมาก

ซื้อ…

ไม่ซื้อ…

ขึ้นราคา…

ลดราคา…

เปิดร้าน…

ปิดร้าน…

เปลี่ยน Supplier…

เปลี่ยนเมล็ด…

ลูกค้าเดินหนี…

ลูกค้ากลับมา…

ราคาในตลาดจึงไม่ใช่แค่ตัวเลขที่เขียนบนป้าย…

มันเป็นผลจากการตัดสินใจของคนจำนวนมหาศาลที่กำลังใช้ข้อมูลในกระบาลของตัวเองอยู่นั่นเอง

---

4. แล้ว Marginal Utility คืออะไรวะ?

สมมุติว่าผมหลงทางอยู่กลางทะเลทราย

และมีน้ำ 5 ขวด

ขวดแรก

ผมเอาไว้ดื่มเพื่อไม่ให้ตาย

ขวดที่สอง

เอาไว้ทำอาหาร

ขวดที่สาม

ผมเอาไว้ล้างหน้า

ขวดที่สี่

ผมอาจจะเอาไปล้างรองเท้า

ขวดที่ห้า…

ผมจะเอาไปรดต้นกระบองเพชรเล่น ๆ ขำ ๆ

ซึ่งน้ำทุกขวดมันก็เป็นน้ำเหมือนกัน

แต่หน่วยที่ผมมีเพิ่มเติมแต่ละหน่วยนั้นมันไม่ได้มีความสำคัญกับผมเท่ากันในทุกๆขวด

ถ้าผมมีน้ำแค่หนึ่งขวดแล้วคุณมาเอาของผมไป

มึงกับกูได้ต่อยกันแน่นอน…

แต่ถ้าผมมีน้ำอยู่ 10,000 ขวด

จากนั้นคุณมาขอจากผมไปขวดหนึ่ง

ผมก็แบบ…เออ…เอาไปเหอะ

นี่ช่วยให้เราเข้าใจสิ่งที่เรียกว่า Marginal Utility ได้ยอดเยี่ยมเลย ซึ่งมันให้ความรู้สึกเหมือนตอนที่คุณหิวๆอ่ะ เบอร์เกอร์งูสิงชิ้นแรกมันจะมีคุณค่าในสายตาคุณมากที่สุด แต่พอคุณได้กินไปชิ้นนึงแล้ว ชิ้นที่ 2 จะเริ่มโดนลดคุณค่าลงละ ยิ่งชิ้นที่ 3 นี่ไม่ต้องพูดถึง คุณสามารถเอาไปทิ้งถังขยะได้เลย

ทำไมอ่ะ ? นั่นก็เบอร์เกอร์ทั้ง 3 ชิ้นมันก็เหมือน ๆ กัน แต่คุณค่าที่ปรากฏขึ้นในหัวของเรานั้นดันไม่เหมือนกันทุกครั้งไป

ซึ่งเราไม่ได้ประเมิน “น้ำทั้งหมดบนโลก” แล้วหารออกมาเป็นมูลค่าต่อขวด

เพียงแต่เรากำลังตัดสินใจเกี่ยวกับ หน่วยที่เกี่ยวข้องกับการเลือกตรงหน้า และความต้องการที่หน่วยนั้นจะไปตอบสนองความรู้สึกของเรา

ตรงนี้เองที่แนวคิดเรื่อง Marginal Utility ช่วยอธิบายปริศนาเก่า ๆ อย่าง

ทำไมน้ำที่จำเป็นต่อชีวิตมากๆถึงอาจจะราคาที่ถูกลงได้

แต่เพชรแท้เม็ดเป้งๆที่เราไม่มีก็ไม่ตาย กลับมีราคาแพงขึ้นมาได้

---

5. ทีนี้เพิ่มคนอีกคนเข้ามาอีกหน่อนึงนั่นก็คือ — ผู้ประกอบการ

กลับมาร้านกาแฟกันอีกดอก

เมื่อเจ้าของร้านกาแฟจำเป็นต้องตัดสินใจว่า

พรุ่งนี้ลูกค้าจะอยากได้อะไร ?

พรุ่งนี้จะต้องซื้อเมล็ดกี่กิโล ?

ปีนี้จะจ้างพนักงานกี่คน ?

เช่าร้านตรงไหนดี ?

จะซื้อเครื่อง Espresso ราคาเท่าไรดี ?

จะขายแก้วละ 80 บาท หรือ 120 บาท ดีนะ ?

ซึ่งปัญหาก็คือ…

อนาคตมันยังไม่เกิดขึ้น

เจ้าของร้านก็ยังไม่รู้คำตอบ

อย่าเก่งก็ทำได้แค่คาดการณ์หรือนั่งเทียนทึกทักคิดเอาเอง

ถ้าเจ้าของร้านคาดการณ์ถูกต้อง

รายได้จะมากกว่าต้นทุนที่ลงทุนไป

แล้แน่นอนว่ามันจะเกิด Profit แบบเต็มเม็ดเต็มหน่วย

แต่ถ้าเจ้าของร้านคาดการณ์ผิด

ดันไปซื้อของที่คนไม่ต้องการมาขาย

ตั้งราคาผิด

เปิดผิดที่ผิดทำเล

เรียบร้อยเลยว่า Loss หรือขาดทุนอย่างหนักหน่วง

ในมุมนี้ Profit กับ Loss ไม่ได้เป็นแค่ตัวเลขรายงานประจำปี

มันกำลังส่ง Signal บางอย่างกลับไปหาคนที่จัดสรรค์ทรัพยากร

Mises ให้ความสำคัญมากกับ monetary calculation ในกระบวนการผลิตและการตัดสินใจของผู้ประกอบการ โดยราคาและจำนวนเงินทำให้สามารถเปรียบเทียบต้นทุนกับผลลัพธ์และกำไร / ขาดทุนได้อย่างแม่นยำ

---

6. แต่สัจจธรรมบนโลกใบนี้คือ ไม่มีใครรู้ไปเสียทุกอย่าง

นี่เป็นส่วนที่ผมชอบมากที่สุดในบทความนี้เลย

หากคุณอยากลองเปิดร้านกาแฟในกรุงเทพฯ

คุณจะต้องรู้ว่า

ลูกค้าแถวนี้ชอบกาแฟแบบไหน ?

ลูกค้าแถวนี้เป็นคนแบบไหน มีนิสัยแบบไหน ?

ลูกค้าแถวไหนมีรายรับประมาณเท่าไร ?

ค่าเช่าที่เปิดร้านจะเท่าไร ?

พนักงานที่จะมาทำงานที่ร้านคุณนั้นจะหาได้จากไหน ?

เมล็ดกาแฟตัวไหนกำลังขาดหรือกำลังฮิต ?

ค่าน้ำค่าไฟจะขึ้นราคาไหม ฦ

ฝนตกหรือเปล่า ? หรือพายุจะเข้าช่วงไหน ?

หน้าร้านกำลังซ่อมถนนหรือท่อระบายน้ำไหม ? บังคับห้ามจอดไหม ?

คู่แข่งเปิดร้านใหม่ข้างๆหรือยัง ?

ซึ่งข้อมูลเหล่านี้ไม่ได้อยู่ในหัวของคนคนเดียว

มันกระจายอยู่ในหัวคนเป็นล้านคน

แน่นอนว่า Farmer ก็จะมีความรู้เรื่องไร่ของเขาเป็นอย่างดี

Importer ก็จะมีความรู้เรื่อง Shipping เป็นอย่างดี

Barista ก็จะรู้ว่าลูกค้าชอบอะไร ?

เจ้าของตึกก็จะรู้ว่าค่าเช่าควรจะเท่าไร ?

ลูกค้าเองก็รู้ว่าเช้านี้ตัวเองจะต้องกินอะไร ?

ซึ่งแน่นอนว่าไม่มีใครหน้าไหนเลยที่จะมีข้อมูลทั้งหมดในหัวของคนคนเดียว

และนี่ก็จะพาเราไปหาคนที่ชื่อ Friedrich Hayek

Hayek อธิบายปัญหานี้อย่างมีอิทธิพลมากใน The Use of Knowledge in Society: ความรู้ที่เกี่ยวข้องกับการจัดสรรทรัพยากรจำนวนมากที่กระจายอยู่ในหมู่ผู้คน และระบบราคาเป็นสิ่งที่ช่วยสื่อสารข้อมูลบางส่วนที่จำเป็นต่อการปรับตัว โดยไม่ต้องให้คนคนเดียวรู้รายละเอียดทั้งหมด

นี่คือ Knowledge Problem

ไม่ใช่เพราะคนวางแผนโง่

แต่นั่นเป็นเพราะ…

ข้อมูลมหาศาลที่ต้องใช้แม่งไม่ได้อยู่กับเขาคนเดียวตั้งแต่แรก และเป็นไปไม่ได้เลยที่จะมีสมองมนุษย์คนไหนที่จะจดจำข้อมูลรอบกายได้อย่างครบถ้วนกระบวนความ

---

7. ราคาแม่งกำลังสื่อการกับเราอยู่ตลอดเวลา

ผมสมมุติว่าปีนี้ผลผลิตเมล็ดกาแฟบางพื้นที่ลดลง

และตัวผมเองไม่จำเป็นต้องรู้เลยว่า

ฝนที่ไหนตกน้อย ที่ไหนแห้งแล้ง ?

ไร่ไหนมีปัญหา ?

เรือลำไหนมาช้า ?

Warehouse ไหนที่ของขาด ?

แต่สิ่งที่ผมอาจเห็นคือ

ราคาเมล็ดกาแฟสูงขึ้น

นั่นเป็น Infomation ท้ายสุดที่มันถูกประมวลจากตลาดมาโดยสมบูรณ์แล้ว และสื่อสารกับเจ้าของร้านว่าให้เริ่มประหยัด

หรือเริ่มต้นหา Supplier ใหม่ ?

หรือเปลี่ยนเมล็ด House Blend ?

หรือขึ้นราคาต่อแก้ว ?

นี่คือการสื่อสารที่ Full Information มากๆโดยที่คนอีกฝั่งของโลกอาจไม่รู้ด้วยซ้ำว่าเกิดอะไรขึ้นที่ไร่กาแฟแห่งนั้น

แต่พฤติกรรมของเขาได้เปลี่ยนไปแล้ว

ซึ่ง Hayek ใช้ตัวอย่างลักษณะนี้เพื่อแสดงว่าระบบราคาสามารถทำหน้าที่เป็นกลไกสื่อสารและประสานความรู้ที่กระจัดกระจายได้

แน่นอนว่าราคามันไม่ได้บอกทุกอย่าง

แต่มันย่อข้อมูลบางอย่างที่คนต้องใช้ในการตัดสินใจลงมาเหลือแค่

Market Signal

นี่ก็เป็นสิ่งที่ทำให้ผมเริ่มมองป้ายราคาไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป

---

8. แล้วถ้าเราไม่ใช้ราคาล่ะ จะเป็นอะไรได้อีก?

สมมุติแทนที่จะให้ร้านกาแฟแต่ละร้านตัดสินใจเอง

เราตั้งหน่วยงานกลางขึ้นมา

มีชื่อว่า

กระทรวงการกาแฟแห่งชาติ

หน้าที่คือกำหนดว่า

ประเทศไทยควรจะผลิต Latte กี่แก้ว ?

ประเทศไทยควรจะผลิต Americano กี่แก้ว ?

ต้องตัดสินใจว่าร้านไหนต้องใช้เมล็ดกี่กิโล ?

ตัดสินใจว่าเครื่อง Espresso รุ่นนี้ควรไปอยู่จังหวัดไหน ?

คนไทยควรกินกาแฟกี่แก้วต่อวัน ?

มันก็อาจจะฟังดูตลก

แต่คำถามจริงๆข้างหลังนั้นมันไม่ตลกเลย

คนตรงกลางจะรู้ได้ยังไงว่าทรัพยากรควรถูกใช้ตรงไหน ?

และถ้า Information ของตลาดมันถูกกดเอาไว้โดยการ “กำหนดราคา” ให้เหมือนๆกันหมดทั้งประเทศ

เราจะเปรียบเทียบทางเลือกการผลิตที่ซับซ้อนได้ยังไง ?

ตรงนี้พาไปสู่ Economic Calculation Problem ของ Ludwig von Mises

ซึ่ง Mises ให้เหตุผลว่าการคำนวณทางเศรษฐกิจว่า ราคาคือสิ่งจำเป็นที่จะสะท้อนการจัดสรรค์ทรัพยากรภาคการผลิต โดยเฉพาะการแลกเปลี่ยนในตลาด เพราะถ้าราคาไม่ Flow ไปตามปัจจัยการผลิตเหล่านั้น การเปรียบเทียบในหัวของลูกค้าและคนผลิตเองก็จะมีปัญหา การ Lock ราคามันไปปิดกั้น Knowledge หรือการรับรู้ของผู้คน

นี่ไม่เหมือนกับ Knowledge Problem ของ Hayek เป๊ะ ๆ

เพียงแต่สองเรื่องนี้มันเกี่ยวกัน

แต่ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

อันหนึ่งถามเรื่อง Calculation

อีกอันถามเรื่อง Knowledge

---

9. แล้ว Money โผล่มาจากไหน?

ทีนี้เรามีทั้ง

• มนุษย์

• คุณค่าหรือ Value

• การแลกเปลี่ยนหรือ Exchange

• ราคาหรือ Price

• ตลาดหรือ Market

• ผู้ประกอบการหรือ Entrepreneur

ซึ่งมันจะเหลืออีกอย่างนึงเป็นชิ้นสุดท้ายนั่นก็คือสิ่งที่เรียกว่า

Money

สมมุติผมขายกาแฟ

แต่ผมอยากได้รองเท้า

คนขายรองเท้าไม่อยากได้กาแฟ

เรากลับมาเจอปัญหาที่คุยกันในบทความ Bitcoin Austrian Economics อีกดอกนึงแล้ว

ของบางอย่างเริ่มถูกคนยอมรับ

ไม่ใช่เพราะทุกคนต้องการใช้มันโดยตรง

แต่เพราะมันสามารถเอาไปแลกเป็นอย่างอื่นอีกทอดนึงได้ง่าย

Carl Menger อธิบายการเกิดขึ้นของเงินผ่านกระบวนการตลาดลักษณะนี้

ในประวัติศาสตร์ของอารยธรรมมนุษย์นั้น ไม่มีใครจำเป็นต้องประชุมกันทั้งหมู่บ้านแล้วประกาศว่า

ของที่มี Marketability สูงกว่าจะค่อย ๆ มีข้อได้เปรียบในการถูกใช้เป็น Medium of Exchange เองเลย

แล้วเมื่อคนอีกคนนึงรับรู้ว่าคนอื่นก็รับมัน…คนอื่นๆก็อยากได้มัน…

มันก็จะยิ่งมีประโยชน์ในการแลกเปลี่ยน

ตรงนี้คืออีกเหตุผลหนึ่งที่เรื่อง Money ได้เข้ามามีบทบาทสำคัญมากใน Austrian Economics

เพราะเงินไม่ได้ถูกมองเป็นแค่กระดาษที่ใช้ซื้อสิ่งของ

แต่มันเชื่อมการแลกเปลี่ยนของคนจำนวนมหาศาลเข้าด้วยกัน

---

10. แล้ว Time Preference ล่ะ?

สมมุติผมให้เลือก

กาแฟหนึ่งแก้วตอนนี้

กับ

กาแฟหนึ่งแก้วปีหน้า

ถ้าทุกอย่างในกาแฟทั้ง 2 แก้วนี้เหมือนกันเด๊ะๆเลยล่ะ…

ผมน่าจะเอาตอนนี้ 😂

คุณเห็นมั้ยว่ามนุษย์ต้องตัดสินใจอยู่ตลอดเวลาว่า

จะบริโภควันนี้ ?

หรือเก็บทรัพยากรไว้เพื่ออนาคต ?

ใน Austrian Economics แนวคิดเรื่อง Time Preference มีบทบาทสำคัญต่อการอธิบายดอกเบี้ย การออม และ Capital Structure

แต่ตรงนี้เรายังไม่ต้องขุดหลุมลงไปลึกมากนัก

เพราะหลุมนี้แม่งลึกอีกมาก (อีกแล้วหรอ?)

แต่มีสิ่งนึงที่ผมอยากให้คุณเห็นก่อนเลยก็คือ

เศรษฐศาสตร์ออสเตรียไม่ได้มองแค่ว่า

ของอะไรมีราคาเท่าไร ?

แต่พวกเขามองเข้าไปถึง

มนุษย์จะเลือกใช้ทรัพยากรที่มีจำกัด ผ่านกาลเวลาอย่างไร ?

---

11. แล้ว Austrian Economics คืออะไรกันแน่?

ตอนนี้ผมอยากให้พวกเราค่อยๆกลับมาตอบคำถามแรก

ถ้าจะพูดแบบง่ายๆก็คือ

เศรษฐศาสตร์ออสเตรียเป็นแนวทางทางเศรษฐศาสตร์ที่เริ่มวิเคราะห์จากการกระทำและการเลือกของปัจเจกบุคคล แล้วพยายามอธิบายปรากฏการณ์อย่าง Value, Price, Exchange, Money, Capital และ Market จากการกระทำเหล่านั้น

แต่ Austrian School ไม่ได้หยุดอยู่ที่ Menger

มันพัฒนาส่งต่อผ่านนักคิดหลายรุ่น ยกตัวอย่าง เช่น

Carl Menger

→ Value, Marginalism, Money

Eugen von Böhm-Bawerk

→ Capital, Interest, Time

Ludwig von Mises

→ Money, Economic Calculation, Praxeology

Friedrich Hayek

→ Knowledge, Prices, Business Cycles, Institutions

และยังมีคนอื่นอีกเยอะแยะ

ที่สำคัญคือพวกเขาก็ไม่ได้เห็นตรงกันทุกเรื่องนะ

ซึ่งแน่นอนว่า “Austrian Economics” จึงไม่ควรถูกอ่านเหมือนหนังสือศาสนาที่มีคำตอบที่ถูกต้องอยู่แค่ชุดเดียวเท่านั้น

---

12. Praxeology คืออะไร?

ถ้าหากว่าคุณได้อ่านงานเขียนของ Mises ต่อไปอีกหน่อย

คุณจะหนีคำนี้ไม่พ้นคำว่า

Praxeology

ซึ่ง Mises ใช้คำนี้กับศาสตร์ทั่วไปที่ว่าด้วย Human Action และวาง Economics ไว้เป็นส่วนหนึ่งของกรอบนั้น โดยเริ่มจากข้อเท็จจริงว่ามนุษย์กระทำอย่างมีจุดหมายและเลือกใช้ means เพื่อไปสู่ ends ที่ต้องการ

นี่ก็เป็นอีกจุดหนึ่งที่ทำให้ Austrian Economics แตกต่างจากแนวทางเศรษฐศาสตร์บางสายอย่างชัดเจน

และก็เป็นหนึ่งในส่วนที่ถูกถกเถียงกันมากที่สุดด้วยเช่นกัน

เพราะฉะนั้นผมไม่อยากเขียนว่า

หรือ

ซึ่งถ้าจะให้ผมพูดแบบนั้นมันก็แบบนั้นหยาบเกินไป

ประเด็นคือ Methodology ของ Austrian School นั้นซับซ้อนกว่าที่เราเห็นมากๆ และนักเศรษฐศาสตร์ Austrian เองก็มีความแตกต่างกันในรายละเอียดของแต่ละคนด้วยเช่นกัน (อะไรกันนักหนาวะ ?)

วันนี้เอาแค่ให้คุณรู้ก่อนว่า

สำหรับ Mises จุดเริ่มต้นของ Economics ที่เริ่มต้นมาจาก

Human Action

ซึ่งไม่ใช่ Spreadsheet หรือ Excel อย่างที่นักเศรษฐศาสตร์ปัจจุบันมักทำกัน

---

13. แล้วมันเกี่ยวอะไรกับ Bitcoin อีกแล้ววะ? 😂

นี่แหละครับที่ทำให้ผมหลงเข้ามาในหลุมกระต่ายหลุมลึกๆนี้

ผมไม่ได้เริ่มอ่าน Austrian Economics เพราะอยากเป็นนักเศรษฐศาสตร์

แท้จริงแล้วใครๆก็รู้ว่าผมเริ่มจาก Bitcoin ง่าวๆนี่แหละ

แล้ว Bitcoin โยนคำถามมาให้สมองผมได้ขบคิด

ถ้าเป็นประโยคเด็ดที่กระแทกหัวกระบาลผมอย่างจังเลยก็คือ เงินคืออะไร ?

รองลงมาก็คือ Value มาจากไหน ?

อันถัดไปก็คือ ทำไมคนถึงยอมรับเงิน ?

Scarcity หรือความหายากนั้นสำคัญยังไง ?

ใครที่สมควรเป็นคนควบคุม Supply ของเงิน ?

แล้วตลาดประสานนำพาคนที่ไม่รู้จักกันให้มาแลกเปลี่ยนกันได้ยังไง ?

Property Rights หรือทรัพย์สินส่วนบุคคลนั้นสำคัญแค่ไหน ?

แล้วผมถึงค่อยย้อนมาเจอ Menger, Mises และ Hayek

เพราะงั้น Bitcoin กับ Austrian Economics ไม่จำเป็นต้องถูกมัดรวมกันจนกลายเป็นเรื่องเดียวกัน

ซึ่ง Bitcoin ไม่ได้พิสูจน์ว่า Austrian Economics ถูกทุกเรื่อง

และ Austrian Economics ก็ไม่ได้พิสูจน์ว่า Bitcoin ต้องประสบความสำเร็จ

แต่ Bitcoin ทำให้คำถามบางอย่างที่นักเศรษฐศาสตร์พวกนี้เถียงกันมานานมาก…

กลับมาจับต้องได้อีกครั้ง

---

FAQ — เศรษฐศาสตร์ออสเตรีย

เศรษฐศาสตร์ออสเตรียคืออะไร?

เศรษฐศาสตร์ออสเตรีย หรือ Austrian Economics เป็นสำนักความคิดทางเศรษฐศาสตร์ที่มีต้นกำเนิดจาก Carl Menger ในคริสต์ศตวรรษที่ 19 และพัฒนาต่อโดยนักคิดอย่าง Böhm-Bawerk, Ludwig von Mises และ Friedrich Hayek โดยให้ความสำคัญกับการเลือกของปัจเจกบุคคล Subjective Value กระบวนการตลาด ราคา เงิน ทุน และความรู้ที่กระจายอยู่ในสังคม

Austrian Economics มาจากประเทศออสเตรียหรือเปล่า?

ถ้านับแค่ต้นกำเนิดก็ใช่ครับ นักคิดยุคแรกหลายคน เช่น Carl Menger, Böhm-Bawerk และ Mises มีความเชื่อมโยงกับกรุง Vienna และแวดวงวิชาการออสเตรีย แต่ปัจจุบันคำว่า Austrian Economics หมายถึงสำนักความคิดไปเสียละ ไม่ได้หมายความว่านักเศรษฐศาสตร์ในสำนักนี้ต้องเป็นคนออสเตรียนะจ๊ะ

Subjective Value คืออะไร?

คือแนวคิดว่ามูลค่าทางเศรษฐกิจไม่ได้สิงสถิตติดอยู่ในสิ่งของเหมือนน้ำหนักหรือความยาว แต่มนุษย์ประเมินสิ่งของและตามความต้องการ สถานการณ์ และทางเลือกของตัวเอง กาแฟแก้วเดียวกันจึงอาจมีค่ากับคนคนเดียวกันไม่เท่ากันในเวลาที่ต่างกัน

Austrian Economics เชื่อว่าตลาดสมบูรณ์แบบหรือไม่?

เราไม่ควรสรุปแบบนั้น เพราะเรื่องของตลาดในสายงานของ Austrian นั้นถูกมองเป็น process ที่คนกำลังค้นพบข้อมูล ปรับตัว แข่งขัน ทำกำไร และทำสิ่งที่ผิดพลาดแบบโง่ๆได้อย่างสบายๆ ซึ่งมันไม่ใช่โลกที่ทุกคนมีข้อมูลครบและตัดสินใจถูกเสมอ และสิ่งที่เขาเชื่อก็คือมนุษย์นั้นอนุญาตให้ผิดพลาดได้

Knowledge Problem คืออะไร?

เป็นปัญหาเรื่องความรู้ที่กระจายอยู่ในหมู่คนจำนวนมาก ไม่มีผู้วางแผนจากคนๆเดียวที่ถือข้อมูลรายละเอียดทั้งหมด ซึ่ง Hayek เน้นว่าราคาในตลาดช่วยเป็นตัวสื่อสารและประสานข้อมูลเหล่านี้

Economic Calculation Problem เหมือน Knowledge Problem ไหม?

ไม่เหมือนกันเสียทีเดียว

Mises เน้นปัญหาเกี่ยวกับการคำนวณและเปรียบเทียบเกี่ยวกับการใช้ปัจจัยการผลิตนั้นต้องมีราคาเข้ามาเกี่ยวข้องเสมอ ส่วน Hayek เน้นปัญหาว่าการรับรู้ของผู้คนเป็นสิ่งที่จำเป็นต่อการตัดสินใจของมนุษย์

เศรษฐศาสตร์ออสเตรียเกี่ยวข้องกับ Bitcoin ไหม?

มีแนวคิดหลายส่วนที่ถูกนำมาใช้วิเคราะห์ Bitcoin เช่น Money, Scarcity, Monetary Competition, Subjective Value และ Time Preference แต่ Bitcoin กับ Austrian Economics ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน และ Austrian Economics ไม่ได้ทำหน้าที่รับรองว่าราคา Bitcoin จะเพิ่มขึ้นหรือ Bitcoin จะประสบความสำเร็จ

---

แล้วผมได้อะไรจากการอ่านเรื่องนี้?

ก่อนหน้านี้เวลาผมเดินเข้าร้านกาแฟ

ผมเห็น

• กาแฟ

• ป้ายราคา

• คนขาย

• คนซื้อ

ก็แค่นั้น

แต่ตอนนี้ผมเริ่มเห็นอะไรอีกเยอะ

ผมเห็น Farmer ที่ตัดสินใจปลูกกาแฟก่อนที่ผมจะรู้ด้วยซ้ำว่าวันนี้ผมอยากจะกินมัน

ผมเห็น Importer ที่เดาว่าปีหน้าตลาดจะต้องการเมล็ดจะเป็นเท่าไร ?

ผมเห็นเจ้าของร้านที่เอาเงินตัวเองหลายบาทมาเสี่ยงลงทุน

ผมเห็น Barista ที่รู้ว่าลูกค้าแถวนี้ชอบอะไร ?

ผมเห็นเจ้าของตึกที่ตั้งค่าเช่า ?

ผมเห็นคนเป็นล้านคนที่ไม่เคยประชุมกัน

ไม่รู้จักกัน

บางคนอยู่คนละประเทศ

บางคนพูดกันคนละภาษา

แต่สุดท้าย…

กาแฟแก้วหนึ่งกลับมาวางอยู่ตรงหน้าผมตอน 8 โมงเช้าได้

แน่นอนว่าไม่มีใครรู้ทุกอย่าง

ไม่มีใครควบคุมทุกอย่าง

ทุกคนรู้แค่ข้อมูลเพียงเศษเล็ก ๆ ของโลกใบนี้

แล้วระบบทั้งหมดแม่งยังขยับอยู่ทุกวัน

ผมเลยเริ่มคิดว่า…

บางทีคำถามที่น่าสนใจอาจไม่ใช่

ใครควรเป็นคนวางแผนเศรษฐกิจให้ดีที่สุด?

แต่อาจเป็น

เราจะวางแผนสิ่งที่ไม่มีใครรู้ทั้งหมดตั้งแต่แรกได้ยังไงวะ?