Bitcoin Transaction คืออะไร? วิธีสร้างด้วยมือเปล่าใน 8 ขั้นตอน
เคยสงสัยไหมว่า ตอนที่เรากด Send Bitcoin ใน Wallet จริง ๆ แล้วเบื้องหลังมันกำลังทำอะไรอยู่?
ถ้าวันหนึ่งไม่มี Wallet ให้ใช้
ไม่มีปุ่ม Send ให้กด
ไม่มีหน้าจอสวย ๆ มาคอยจัดการทุกอย่างให้เรา…
เรายังสามารถสร้าง Bitcoin Transaction ขึ้นมาเองได้ไหม?
คำตอบคือ ได้
บทความนี้เราจะลองถอด Wallet ออกทีละชั้น แล้วสร้าง Bitcoin Transaction “ด้วยมือเปล่า” ตั้งแต่การเลือก Tools ที่เราจะใช้, กำหนดว่าจะส่งมันไปที่ไหน, สร้าง Transaction ขึ้นมา ไปจนถึงการเซ็น Transaction ก่อนส่งออกไปยัง Bitcoin Network
เป้าหมายไม่ใช่การทรมานตัวเองด้วยการทำสิ่งที่ Wallet ทำให้เราได้ภายในไม่กี่วินาที 😆
แต่คือการเปิดฝากระโปรงดูว่า Bitcoin ทำงานอย่างไรจริง ๆ
เพราะเมื่อคุณสร้าง Transaction เองได้สักครั้ง คำว่า UTXO, Input, Output, Fee, Signature, Private Key และ Broadcast จะไม่ใช่ศัพท์ลึกลับอีกต่อไป
และที่สำคัญ คุณจะเริ่มเข้าใจประโยคหนึ่งที่คน Bitcoin ชอบพูดกันว่า
“Don’t trust. Verify.”
เอาล่ะ…
เก็บ Wallet ของคุณไว้ก่อน
วันนี้เราจะลองสร้าง Bitcoin Transaction ด้วยมือของเราเอง
จริงๆแล้ว Transaction ของ Bitcoin โดยเนื้อแท้แล้วมันมีเพียง 2 ฟาก
1.ก็คือฝั่งของ Input
2.ก็คือฝั่งของ Output
จากนั้นผมจะพาทุกคนไปดูทีละข้าง
สิ่งที่ต้องไปเป็น Input ก็คือ
1.TxID อันที่จะใช้งาน (ใส่เป็น Little Endian นะ)
2.Script Pubkey ของ TxID นั้นๆ (ไป Copy ใน Mempool.space มาได้เลย)
สิ่งที่จำเป็นสำหรับ Output ก็คือ
1.จำนวนที่ต้องการโอน (ใส่เป็น Hex แล้วเติมศูนย์ข้างหน้าให้เต็ม 64 bits หรือ 8 Bytes แล้วก็ทำการ Little Endian ก่อนที่จะนำไปใส่)
2.ใส่ Address ที่ไม่ติด Encode Base 58 (ให้ลบ Prefix 1 byte แรกทิ้งไป แล้วก็ลบ Checksum 4 byte หลังทิ้งไปด้วย)
หลังจากนั้นก็เอามาใส่ที่ Template นี้ได้เลย
ด้านบนนั้นเป็นภาพ Bitcoin Transaction Template แต่ถ้าหากคุณอยาก Copy แล้ว Paste คุณสามารถทำได้โดยการ Copy ตัวอักษรที่อยู่ด้านล่างนี้ (มันอาจจะดูแตกๆหน่อยนะ หากคุณเปิดด้วยมือถือ) หากคุณต้องการที่จะศึกษาอย่าง Deep Deep จาก Bitcoin Developer Wiki ก็สามารถมาตำได้ ที่นี่ เลยนะครับ
01000000 ......................................... Version
01 ............................................... Number of inputs
|
| 7b1eabe0209b1fe794124575ef807057
| c77ada2138ae4fa8d6c4de0398a14f3f ............... Outpoint TXID
| 00000000 ....................................... Outpoint index number
|
| xx ............................................. Bytes in sig script: xx
| | xxxxxxxxxx ................................... Script Pubkey
ffffffff ......................................... Sequence number
01 ............................................... Number of outputs
| f0ca052a01000000 ............................... Satoshi
|
| 17 ............................................. Bytes in pubkey script
| | a9 ........................................... OP_HASH160
| | 14 ........................................... Push 20 bytes as data
| | | cbc20a7664f2f69e5355aa427045bc15e7c6c772 ... PubKey hash
| | 87 ........................................... OP_EQUAL
00000000 ......................................... locktime: 0
จากนั้นก็ให้ลบขยะทิ้งทั้งหมดแล้วก็ทำเป็น Serialize ให้ติดกันเป็นสายยาว จากนั้นก็เอาไป Sign ด้วย Private Key ที่นี่ได้เลย
เมื่อเราตรวจสอบ Raw Transaction ของเราแล้วและหลังจากนี้ก็เอาไปประกาศใน Server ของ Bitcoin ได้เลย
นี่คือเครื่องมือที่ใช้ในการช่วยสร้าง Transaction
1.Web สำหรับ Encode ต่างๆ
https://privatekeys.pw/calc
2.Web สำหรับการสร้าง Sign Transaction
https://nubits.com/cointoolkit/
https://coinb.in/
3.Web สำหรับสร้าง Private Key
https://www.walletgenerator.net
4.Web สำหรับจัดเรียง Big Endian ไปสู่ Little Endian
https://blockchain-academy.hs-mittweida.de/litte-big-endian-converter/
5.Web สำหรับนับ Byte (ต้องนำยอดมาหาร 2 ด้วยนะ)
https://mothereff.in/byte-counter
6.Web สำหรับ Bitcoin Developer ไว้ดูตัวอย่าง Transaction
https://developer.bitcoin.org/reference/transactions.html
7.Web สำหรับดู Script
https://en.bitcoin.it/wiki/Script
ถ้าอยากอ่านแบบละเอียดๆ มาตรงนี้ได้เลย
Bitcoin Wallet กำลังซ่อนอะไรจากเรา?
Hardware Wallet นั้นทำให้การรับส่ง Bitcoin ดูง่ายดายมากๆ
ใส่ Address → ใส่จำนวน → กด Send
แต่เบื้องหลังปุ่ม Send นั้น มีหลายๆอย่างเกิดขึ้น อาทิเช่น
อันดับแรกเลยก็คือ เราต้องมี Bitcoin ที่สามารถนำมาใช้ได้
อันดับที่ 2 ก็คือเราต้องบอกว่า Bitcoin เหล่านั้นมาจาก Transaction ไหน ? เนื่องจากระบบของ Bitcoin นั้นมัน Refer Transaction ต่อๆกันไป
อันดับที่ 3 คือเราต้องระบุเจ้าของคนใหม่ว่าใครจะเป็นเจ้าของ Bitcoin อันนี้ต่อไป
อันดับที่ 4 คือเราต้องคำนวณเงินทอน
อันดับที่ 5 คือเราต้องกำหนด Transaction Fee ให้กับคนที่ทำเหมืองขุด Bitcoin หรือสิ่งที่เราเรียกว่า Miner
และสุดท้าย…
เราต้องพิสูจน์ว่า เรามีสิทธิใช้ Bitcoin ก้อนนี้จริงๆใช่หรือไม่ ?
ด้วย Private Key ของเรา
Bitcoin ไม่ได้เก็บ “ยอดเงินในบัญชี” แบบที่ธนาคารพาณิชย์ทำ สิ่งที่ Bitcoin Wallet ทำนั้นเป็นเพียงการแสดง balance ของคุณที่เกิดจากการนั่งนับ UTXO ที่สามารถใช้เป็น input ของ transaction ใหม่ได้
วันนี้เราจะขว้าง Bitcoin Wallet ทิ้งไป
เป้าหมายของบทความนี้ไม่ใช่การหาวิธีส่ง Bitcoin ที่ง่ายที่สุด
เพราะถ้าเป้าหมายคือความง่าย…
เปิด Bitcoin Wallet แล้วกด Send ง่ายกว่าเยอะ 😂
เป้าหมายของเราคือการเปิดฝากระโปรงของระบบ Bitcoin
แล้วดูว่าเครื่องยนต์ข้างในทำงานอย่างไร ?
เราจะสร้าง Transaction ตั้งแต่ :
UTXO → Input → Output → Fee → Raw Transaction → Signature → Broadcast
ทันทีที่คุณอ่านบทความนี้จบลง คำเหล่านี้จะไม่ใช่ศัพท์ลึกลับอีกต่อไป เริ่ม!!!
1. ก่อนสร้าง Transaction เราต้องเข้าใจ UTXO
ระบบ Bitcoin ไม่มีสมุดบัญชีที่เขียนว่า
Martin : 0.005 BTC
มันไม่เหมือนกับระบบบัญชีธนาคารที่คุณคุ้นเคย
มันแตกต่าง
Bitcoin มองสิ่งที่ยังใช้ได้ในรูปของ Unspent Transaction Outputs — UTXOs
Transaction ใหม่จะอ้างอิง output จาก transaction ก่อนหน้า และจะนำมันมาเป็น input ให้กับ transaction ถัดไป
ส่วน output ใหม่ที่ยังไม่ถูกใช้ก็จะกลายเป็น UTXO ที่สามารถถูกใช้ต่อไปในอนาคต
นี่คือจุดแรกที่ Mental Model ของ Bitcoin เริ่มแตกต่างจากธนาคาร
[→ อ่านต่อ: UTXO คืออะไร?]
2. ภาค Input — Bitcoin ของเรามาจากไหน?
ถ้าเราจะใช้ Bitcoin เราต้องระบุว่า
“ผมกำลังจะใช้ Bitcoin ก้อนไหน ?”
ซึ่งระบบของ Bitcoin นั้นมันจะแบ่งออกเป็นก้อนๆ
ไม่ได้รวมยอดเหมือน Book Bank ของธนาคารพานิชย์
Input จึงอ้างอิงไปยัง Output เก่าด้วย Transaction ID
พูดง่าย ๆ คือ :
Input = สิ่งที่เรากำลังนำมาใช้
3. ภาค Output — Bitcoin จะไปอยู่กับใคร?
ต่อมาเราต้องกำหนดว่า Bitcoin ที่กำลังใช้นั้นมันจะเดินทางไปที่ไหน ?
นี่คือ Output
สมมุติเรามี UTXO ก้อนแรกซึ่งเป็นจำนวน:
100,000 sats
แล้วต้องการจ่ายให้ Bob เป็นจำนวน:
70,000 sats
เราอาจสร้าง :
Output #1 → Bob: 70,000 sats
แต่เดี๋ยวก่อน…
แล้วอีก 30,000 sats หายไปไหน?
4. ภาคเงินทอน — Bitcoin ไม่มีการ “ตัดบางส่วน” จาก UTXO
UTXO ที่ถูกใช้จะถูกใช้ทั้งก้อน เหมือนกับเวลาที่เราเอาแคชเชียร์เช็ค (Cashier’s Cheque) ไปขึ้นเงินกับธนาคาร คือมันต้องไปทั้งดุ้น ไม่มีการดึงยอดไปแบบครึ่งๆกลางๆ
ดังนั้นถ้ามูลค่าของ Input จะต้องมากกว่าจำนวนที่เราต้องการส่งจริง เรามักสร้าง Output อีกตัวเพื่อส่งส่วนที่เหลือ วกวนกลับมาให้ตัวเอง
นี่เรียกว่า
Change Output
ตัวอย่างเช่น :
Input : 100,000 sats
Bob : 70,000 sats
Change : 29,500 sats
ค่า Mining Fee ของเหมืองขุด : 500 sats
เพราะค่าธรรมเนียมของ transaction คือส่วนต่างระหว่างมูลค่ารวมของ inputs และ outputs
ตอนนี้ Transaction ของเราเริ่มเป็นรูปเป็นร่างแล้ว
5. แต่ใครก็สร้าง Transaction แบบนี้ได้ไม่ใช่เหรอ?
นี่คือคำถามสำคัญ
ใครก็สามารถเขียนข้อมูลว่า
เอา Bitcoin ก้อนนี้ไปส่งให้ Bob
ได้
แล้ว Bitcoin Network รู้ได้อย่างไรว่า คนที่สร้าง Transaction มีสิทธิใช้ UTXO นั้นจริง ?
ตรงนี้เองที่เราจะเจอกับ…
Private Key และ Digital Signature
เราจะใช้ Private Key เพื่อสร้างหลักฐานทาง cryptography สำหรับการ authorize การใช้ Bitcoin โดยที่เครื่อง node server สามารถตรวจสอบเงื่อนไขของ input กับ output เดิมได้โดยไม่จำเป็นต้องรู้ Private Key ของเรา
นี่คือจุดที่ Bitcoin เริ่มน่าสนใจมาก
เพราะเราไม่ได้ส่ง Password สำหรับการโอน Bitcoin ให้ Network Node Server
เราไม่ได้โทรหาธนาคารพานิชย์
เราไม่ได้ขออนุญาตบริษัท Bitcoin Inc.
เราแค่ต้องแสดง หลักฐานทางคณิตศาสตร์ ก็เท่านั้น!!!
หากต้องการศึกษารายละเอียดในระดับ Protocol เพิ่มเติม หรืออยากทราบวิธีการทำงานของ Node Server สามารถอ่านได้จาก Bitcoin Core Documentation
6. จากข้อมูลทั้งหมดจึงนำไปสู่ → Raw Bitcoin Transaction
ตอนนี้เรามีส่วนประกอบต่าง ๆ แล้ว
เราจะนำมันมาประกอบกันเป็น Bitcoin Transaction จริง
คุณจะเริ่มเห็นข้อมูลที่หน้าตาประมาณ:
0200000001...
ตัวอักษรเลขฐาน 16 หรือ Hex ยาว ๆ ที่ดูเหมือนไม่มีความหมาย
แต่หลังจากบทความนี้…
คุณจะสามารถมองข้อมูลก้อนนั้นแล้วเริ่มแยกออกว่า
ตรงไหนคือ Version Number ?
ตรงไหนคือ Input ?
ตรงไหนคือ Output ?
ตรงไหนคือ Amount หรือจำนวนที่ต้องการจะโอน ?
ตรงไหนคือ Script ?
และ Transaction กำลังพยายามทำอะไร ?
7. ขั้นตอนการ Sign Transaction
จากนั้นเราจะทำสิ่งสำคัญที่สุดอย่างหนึ่ง
ขั้นตอนการ Sign
การทำ Signer คือการใช้ key ที่เกี่ยวข้องเพื่อสร้าง signature สำหรับ input ที่เจ้าของคนนั้นมีสิทธิใช้ยอดเงินนั้นๆ และ Bitcoin สามารถตรวจสอบ authorization นั้นตามกฎของ transaction/script ได้
นี่คือเหตุผลที่ Private Key สำคัญมาก
เพราะ Bitcoin ไม่ได้ถามว่า
“คุณชื่ออะไร?”
Bitcoin ถามว่า
“คุณสามารถสร้างหลักฐานที่ตรงกับเงื่อนไขในการใช้ Bitcoin ก้อนนี้ได้หรือไม่ ?” มันก็แค่นั้นเอง
8. ขั้นตอนการ Broadcast
เมื่อ Transaction พร้อมแล้ว…
เราจะส่งข้อมูล Transaction ออกไปยัง Bitcoin Network Node Server
Node Server ที่ได้รับ transaction แล้วก็จะสามารถตรวจสอบข้อมูลตามกฎของ Bitcoin ก่อนที่จะส่งต่อ และ transaction ที่ valid ก็สามารถเข้าสู่กระบวนการนั่งรอ เพื่อให้ Transaction นั้นๆถูกนำไปใส่ใน block chain โดยมี Miner หรือเหมืองขุด Bitcoin เป็นคนทำสิ่งนี้
และตรงนี้เองที่สิ่งที่เราเขียนขึ้นมาด้วยมือ…
ก็จะกลายเป็น Bitcoin Transaction จริงๆ !!!
แต่ทั้งหมดที่ผมพูดมานั้นเป็นเรื่องราวของ Bitcoin Onchain Layer 1 เท่านั้นนะครับ เพราะถ้าหากว่าเราพูดถึง Bitcoin Lightning Network ที่เป็น Layer 2 นั้น จะมีการทำงานของ Transaction และการ Boardcast อีกรูปแบบนึง
แล้วเราทำทั้งหมดนี้ไปทำไม?
คุณอาจถามว่า
ในเมื่อเรามี Bitcoin Wallet ทำทั้งหมดนี้ให้เราได้ภายในไม่กี่วินาที แล้วเราจะมานั่งสร้าง Transaction เองทำไม ?
เพราะหลังจากทำมันเองสักครั้งนึงเท่านั้นแหละ
แล้วคำว่า
“Bitcoin is permissionless”
จะมีความหมายไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป !!!
คุณไม่ได้เชื่อเพราะ Influencer บอก
คุณไม่ได้เชื่อเพราะ Exchange โฆษณา
และคุณไม่ได้เชื่อเพราะ DJ Tar บอก
คุณเห็นด้วยตาตัวเองว่า Protocol ทำงานอย่างไร !!!
นี่อาจเป็นหนึ่งในบทเรียนที่สำคัญที่สุดของ Bitcoin:
Don’t trust. Verify.
Bitcoin ไม่ได้ขอให้คุณเชื่อมัน
มันเปิดเผยกฎเกณฑ์ทั้งหมดไว้ให้คุณตรวจสอบแล้ว
และวันนี้…
เราจะเริ่มตรวจสอบมันด้วยมือของเราเอง ^_^
⚠️ คำเตือน: ห้ามนำ Private Key หรือ Seed Phrase ที่ใช้กับ Bitcoin จริง (Mainnet) ไปกรอกในเว็บไซต์ใด ๆ เด็ดขาด ตัวอย่างในบทความนี้ควรทดลองด้วย Testnet, Regtest หรือ Private Key แบบทดสอบที่ไม่มีเงินจริงเท่านั้น
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Bitcoin Transaction
Bitcoin Transaction คืออะไร ?
Bitcoin Transaction คือข้อมูลที่ระบุการใช้ UTXO เดิมเป็น Input และสร้าง Output ใหม่ โดยทุกอย่างต้องเป็นไปตามเงื่อนไขของ Bitcoin Protocol
UTXO คืออะไร?
UTXO ย่อมาจาก Unspent Transaction Output คือ Output ที่มาจาก Transaction ก่อนหน้าที่ยังไม่ถูกใช้งาน และสามารถนำมาเป็น Input ของ Transaction ใหม่ได้อย่างง่ายดาย
สามารถสร้าง Bitcoin Transaction โดยไม่ใช้ Wallet ได้หรือไม่ ?
แน่นอนว่า ได้!!! เพราะ Bitcoin Wallet นั้นเป็นแค่เครื่องมือที่ช่วยสร้างและจัดการ Transaction ให้สะดวกขึ้นก็เท่านั้น แต่ตัว Bitcoin Protocol ไม่ได้กำหนดว่าคุณต้องใช้ Wallet GUI เพื่อสร้าง Transaction
ค่าธรรมเนียมหรือ Bitcoin Transaction Fee นั้นไปไหน?
Transaction Fee เป็นส่วนต่างระหว่างมูลค่ารวมของ Input และ Output และเป็นค่าธรรมเนียมที่ทุกๆ transaction จะต้องจ่ายให้ miner หรือคนทำเหมืองขุด Bitcoin ซึ่งเป็นผู้รวบรวม transaction ทั้งหลายเข้าไปบรรจุอยู่ใน block chain
แล้วถ้าวันหนึ่งไม่มีปุ่ม Send ล่ะ?
ตอนเริ่มบทความนี้ ผมตั้งคำถามเล่น ๆ เอาไว้ว่า
ถ้าวันหนึ่งไม่มี Bitcoin Wallet ให้ใช้
ไม่มีปุ่ม Send
ไม่มี QR Code
ไม่มีหน้าจอสวย ๆ คอยถามว่า
Send 70,000 sats to Bob?
เรายังส่ง Bitcoin ได้อยู่ไหม?
ตอนนี้เราน่าจะรู้คำตอบแล้ว
ได้
แค่แม่งลำบากนิดหน่อย
เราต้องหา UTXO เอง
ต้องรู้ว่า Input กำลังอ้างอิง Output ตัวไหน
ต้องกำหนด Output ใหม่
ต้องคิด Change
ต้องคิด Fee
ต้อง Serialize ข้อมูล
ต้อง Sign Transaction
แล้วสุดท้ายก็ต้อง Broadcast ข้อมูลก้อนนั้นออกไปให้ Bitcoin Network
สิ่งที่ Wallet ทำภายในไม่กี่วินาที
เรานั่งแกะมันออกมาทีละชิ้นจนเห็นหมดแล้วว่า
พอทำมาถึงตรงนี้ ผมกลับรู้สึกว่าของที่เราเพิ่งสร้างขึ้นมาด้วยมือไม่ใช่สิ่งที่น่าสนใจที่สุดแล้ว
สิ่งที่น่าสนใจกว่าคือ…
เราไม่ได้ขออนุญาตใครเลย
เราไม่ได้ Login เข้า Bitcoin
ไม่ได้เปิด Account กับ Bitcoin Inc.
ไม่มีเจ้าหน้าที่ตรวจเอกสาร
ไม่มี Server กลางมานั่งแก้ Balance ของผมแล้วเพิ่ม Balance ให้ Bob
สิ่งที่เราทำมีแค่
เอา Output เก่าที่เรามีสิทธิ์ Spend มาเป็น Input
กำหนด Output ใหม่
สร้างหลักฐานที่ตรงกับเงื่อนไขของมัน
แล้วโยนข้อมูลออกไปใน Network
จากตรงนั้น Bitcoin Node แต่ละเครื่องที่ได้รับ Transaction ไม่จำเป็นต้องรู้จักผม
มันไม่ต้องรู้ว่าผมเป็นคนดีหรือเปล่า
ไม่ต้องรู้ว่าผมมีเงินเดือนเท่าไร
ไม่ต้องรู้ด้วยซ้ำว่าผมชื่ออะไร
มันมีคำถามง่ายกว่านั้นเยอะ
Transaction นี้ถูกต้องตามกฎหรือเปล่า?
ถ้าถูก
Accept
ถ้าไม่ถูก
ก็เอาขว้างทิ้งไป
ตอนแรกผมเคยคิดว่า Bitcoin Wallet คือสิ่งที่ทำให้ผมสามารถส่ง Bitcoin ได้
แต่หลังจากลองสร้าง Bitcoin Transaction ด้วยมือ
ผมเริ่มรู้สึกว่าความจริงมันกลับกัน
Wallet ไม่ได้ให้ความสามารถนั้นกับเรา
มันแค่ซ่อนความยุ่งยากของ Protocol เอาไว้
ปุ่ม Send เป็น Interface
Wallet เป็น Tool
แต่ข้างใต้ทั้งหมดนั้นยังมีกฎชุดเดิมทำงานอยู่
และนั่นทำให้คำว่า
Permissionless
สำหรับผมมันไม่ได้หมายถึงแค่
ไม่มีใครห้ามคุณใช้ Bitcoin
แต่มันมีความหมายที่จับต้องได้กว่านั้น
เพราะวันนี้เราเพิ่งถอด Software ที่ปกติทำทุกอย่างแทนเราออก
แล้วประกอบ Transaction ขึ้นมาใหม่ทีละ Byte
จนสุดท้ายเหลือคำถามหนึ่งที่ผมว่าน่าสนใจกว่าคำถามว่า
“Bitcoin Wallet ตัวไหนดี?”
เสียอีก
